ELEKTRONİK POSTA (e-posta, e-mail)
  1.  
     
     
     
    e-mail (e-posta) nedir?
  2. e-posta adresi nedir?
  3. Adresini bildigim birisine nasil e-posta gönderirim?
  4. e-posta programlarinda görülen "From,To,Subject,Cc, Bcc, Forward To: " gibi kisaltmalar ne anlama gelir?
  5. Nickname (Takma Ad) nedir?
  6. Signature (Imza) Nedir? Nasil kullanilir?
  7. Folder (Notebook) nedir?
  8. Attachment (eklenmis dosya) nedir?
  9. Bir BINARY dosyayi (program, sıkıştirılmış dosya vb) e-posta ile nasil gönderebilirim?
  10. Internet üzerinden bir BITNET adresine mail gönderemiyorum. Ne yapmaliyim?
  11. Internet üzerinden bir UUCP adresine mail gönderemiyorum. Ne yapmaliyim?
  12. Gönderdigim e-posta yerine ulasmadan bana geri döndü. Problem ne olabilir?
  13. e-posta ne kadar güvenli?
  14. e-posta gönderirken dikkat edilecek noktalar var mi?
  15. Sadece e-posta erisimim var. Ne ölçüde Internet servislerinden yararlanabilirim?
  16. Diger servisler üzerinden e-posta kullanimi
  17. POP3 nedir? Ne gibi avantajlar saglar?
  18. e-posta içinde Türkçe karakter kullanimi....
  19. e-posta ile gelen iletilerden sistemime virüs bulasir mi?
  20. Yazismalarda sikça enteresan karakterler görüyorum. :-), :-(, (-* gibi. Bunlar ne anlama gelir?
  21. Istemedigim kisilerden gelen e-posta iletilerini filtreleyebilir miyim?
  22. "Return Receipt" ve "Acknowledgement" nedir?
  23. Dünya Üzerinde Bedava e-posta servisi veren siteler
  24. Tanimadiginiz bir yerden hoslanmadiginiz içerikte bir e-posta aldiniz. Ne yapmalisiniz?

1. e-mail (e-posta) nedir?

Bilgisayar aglarinin olusturulma nedenlerinden biri, kisilerin, bir yerden digerine (hizli ve güvenli bir sekilde) elektronik ortamda mektup gönderme ve haberlesme istegidir. e-posta (electronic mail, e-posta), bu amaçla kullanilan servislere verilen genel addir. Internet ve diger aglar üzerinde kullanilan pek çok e-posta sistemleri vardir. SMTP (Simple Mail Transfer Protocol, TCP/IP protokolu), IBM PROFS (Professional Office System), SNADS (SNA Distributed Systems), VaxMail bunlardan bazilaridir. Son zamanlarda, farkli sistemler arasinda e-posta gönderilmesini saglamak için X.400 isminde bir mesajlasma protokolü de bazi merkezlerde (özellikle Avrupa ve Kanada) kullanilmaktadir.

e-posta, baslangiçta sadece düz yazi mesajlar göndermek amaciyla gelistirilmisken, 1995'li yillardan sonra gelistirilen tekniklerle, e-posta içinde kompozit yapilarin (resim, ses, video, html dökümanlari, çalisabilir program vb) kullanimi mümkün hale gelmistir. Ancak, henüz tüm e-posta programlari bu tip formatlari desteklememektedir.

e-posta'nin kullanim yerlerinden biri de, "e-posta tabanli bilgi alma" servisleridir. "on-line" tarama yapmak yerine, bir e-posta mesaji içinde gerekli komutlari vererek tarama yapmak ve sonuçlari yine e-posta ile istemek bazi durumlarda çok kullanislidir.

e-posta, üyelik tabanli bilgi servislerinde de yaygin olarak kullanilan bir servistir.

 

2. e-posta adresi nedir?

Birisine bir mektup gönderdiginize göre bu mektubun gidecegi bir geçerli adres olmali. Elektronik ortamda bu adres, "e-mail (e-posta) adresi" olarak adlandirilir. e-posta adresi, çogunlukla, kisinin kullanici numarasi ve kullandigi sistemin internet/bitnet vb adresinden olusur. gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr , akgul@bilkent.edu.tr, kgf@ehb.itu.edu.tr, ucgokcol@TRITU.bitnet örnek e-mail adresleridir.

Dikkat edilirse adres, @ isareti ile ayrilmis iki kisimdan olusur. Ilk kisim kisinin kendi sistemindeki kullanici numarasi; ikinci kisim ise, bulundugu sistemin adresini belirtir. Bazi sistemler ilk kisimdaki kullanici numarasi yerine baska isimlere de izin verir (aliasing). Bazi farkli aglarda (Compuserve, UUCP gibi) daha degisik e-posta adresleme formatlari vardir.

 

3. Adresini bildigim birisine nasil e-posta gönderirim?

Bunun için öncelikle bir mail gönderme programina ihtiyaciniz var. Sözgelimi, e-posta adresi falan@filan1.filan2.edu olan bir kisiye e-posta göndermek istiyorsunuz. Kullandiginiz isletim sistemine bagli olarak asagidakine benzer komutlar vererek mail ortamina geçebilirsiniz :

mail falan@filan1.filan2.edu

Bundan sonra, geriye sadece mailinizi göndermek kaliyor. Bu da kullandiginiz mail programina göre degisiklik gösteren bir islem.

Günümüzde kullanilan e-posta programlari, genellikle can sikici yazi diyaloglari yerine, hos görünümlü grafik arabirimlerle e-posta kullanimini/gönderilmesini oldukça kolaylastirmislardir. Asagida, Windows 95 altinda kullanilan EUDORA (sürüm 2.54, freeware) isimli e-posta programinda, yeni bir mail göndermek istediginizde karsiniza gelen ekran görüntüsü var:

Burada görüldügü gibi, is sadece gerekli yerleri doldurmak ve bos sayfaya e-posta mesajini yazarak göndermekten ibaret !!!

Günümüzde kullanilan çogu e-posta programlari (unix için pine, elm; pc için Eudora, Pegasus Mail, E-Mail Connect, Windows Messaging; Netscape Mail gibi) benzer kullanici arabirimleri ve kullanim kolayliklari sunarlar.

Popüler platformlarda kullanilan e-posta programlari ile ilgili bilgiler CSS'nin ileriki sürümlerinde verilecektir (unix : pine, elm, mail; windows, Mac : eudora, vm/cms : mail)

 

4. e-posta programlarinda görülen "From,To,Subject,Cc, Bcc, Forward To:" gibi kisaltmalar ne anlama gelir?

Bütün bu ibareler, e-postanin bas kismida (header) yer alir ve gönderilen e-posta ile ilgili bir takim "gönderme bilgileri"ni içerir.
bulletFrom: alaninda, e-posta'yi gönderen kisinin e-posta adresi (ve gerekli olmasa bile, Adi, Soyadi) yeralir.
bulletTo: alaninda, e-posta'yi gönderecegimiz kisilerin e-posta adresleri yer alir. Gönderilecek kisi sayisi 1'den fazlaysa adresler aralara virgül konarak (bazi sistemlerde bir bosluk birakilarak) yazilir.
bulletSubject: alanina, e-posta içerigine uygun çok kisa bir tanim yazilir. (Acil, toplanti duyurusu, Çok hastayim, Beni hemen ara vb gibi)
bulletCc: alanina, e-postanin kopyasini baska bir kisiye ya da kisilere (genellikle, e-posta içerigi ile 2. dereceden ilgili kisiler olabilir) göndereceksek, onlarin adresleri yazilir. (Cc : Carbon Copy)
bulletBcc: Cc ile ayni. Yalniz, maili alan kisiler To: ve Cc: alanlarindaki bilgileri görebilmelerine karsin, Bcc: alanindaki bilgileri göremezler (Bcc: Blind Carbon Copy).

Bazen, size gelen bir iletiyi bir baskasina aynen iletmeniz gerekebilir. Bunu saglayan mekanizma, mailin bas kisminda "Forward:" seklinde görülür. Kullandiginiz e-posta programlari, standart olarak, bir maili baskasina "aynen gönderme" seçeneklerini size sunarlar. Elektronik postalarin bas kisminda daha degisik alanlar da vardir.

Gönderilen her e-posta için, orijinal bir bir mesaj numarasi üretilir. Her e-posta'nin mesaj numarasi (Message ID) digerinden kesinlikle farklidir. Message ID'ler, özellikle, news feed'lerinin iletimlerinde önemlidir. Asagida, Eudora ile e-posta yazarken karsimiza gelen örnek bir mesaj alani ve ilgili tanimlamalar görülmektedir. Diger e-posta programlari da benzer kullanici arayüzleri sunmaktadirlar.

 

5. Nickname nedir?

Nickname (alias, Takma Ad), uzun ve karmasik e-posta adresleri yerine sizin belirlediginiz akilda kalan bir takim takma adlar tanimlamaniza verilen genel addir. Örnek olarak, gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr adresine karsilik olarak 'Orhan' diye bir nickname tanimlarsaniz bundan böyle kullanici ismi yerine sadece "Orhan" yazabilirsiniz. Nickname tanimlama prosedürü kullanilan mail programinin bir parçasidir ve sistemden sisteme ufak degisiklikler gösterebilir. Ayrica mail programina göre de degisir.

 

6. Signature (Imza) Nedir? Nasil kullanilir?

Signature (imza), gönderdigimiz her e-postanin sonuna otomatik olarak konulan, içerigi önceden hazirlanmis dosyalardir. Imza dosyalari, kullanilan e-posta programinin bir parçasidir. Kullandiginiz e-posta programinin seçenekleri arasinda (eger destekliyorsa) imza hazirlama/otomatik olarak e-posta sonuna ekleme servisleri vardir. Imza dosyalarinda, genellikle, kisinin adi-soyadi, e-mail adresi, (varsa) web adresi, posta adresi, telefon/faks numaralari bulunur. Imza dosyalarinda, birtakim "veciz" sözlere de rastlanmaktadir. Bunlar da, kisinin ilgisine göre, bir sarkinin nakarati, bir ata sözü vb olabilir. Bir e-posta ahlak kurali olarak, eger kullaniyorsaniz, imza dosyalarinizi fazla uzun tutmamaya çalisin (En fazla 4-5 satir).

Imza destegi veren e-posta programlarina, Eudora, pine ve Pegasus Mail örnek olarak verilebilir.

 

7. Folder (Notebook) nedir?

e-posta kullananlarin karsilastiklari en büyük sorunlardan biri de farkli kisilerden gelen maillerin birbirine karismadan organizasyonunu nasil saglayacaklaridir. Kisilerden gelen mailleri farkli dosyalarda tutma ve indeksleme sistemleri modern e-posta programlarinin ayrilmaz parçalari olmuslardir. Bunu saglayan yapilara "folder" (bazi sistemlerde "notebook") adi verilir. Sözgelimi gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr 'den gelen tüm mailleri Orhan_inc, bu kullaniciya giden tüm mailleri ise Orhan_out isimli "folder" larda tutarsam bunlarin organizasyonunu daha rahat yapmis olurum. Bazi mail programlari folder içinde baska folder-lar tanimlanmasina da müsade edebilirler. Çok iyi folder destegi veren e-posta programlarina unix için pine, Mac ve Windows için Eudora, Windows için Pegasus Mail, ayrica Netscape 2.x e-posta servisi örnek olarak verilebilir.

 

8. Attachment (eklenmis dosya) nedir?

Normal e-postalarla birlikte, eger istenirse, bir dosya da bu postanin sonuna eklenerek gönderilebilir. Bu, genellikle, "eklenecek" dosyanin adinin e-postanin bas kisminda "Attahment:" seklindeki bir alana yazilmasiyla olur. Eklenen dosya düz yazi yaninda resim, ses, program vb içeren "binary" dosyalar da olabilir. Maili alan kisi, eger kullandigi e-posta programi destekliyorsa, gönderilen dosyayi yerel diskine saklayabilir. Eklenmis dosya kullanimi, mail programlarinin bir özelligidir. Standart bir sekilde hemen hemen tüm e-posta programlari bu kullanimi desteklemektedir.

 

9. Bir BINARY dosyayi (program, sikistirilmis dosya vb) e-mail ile nasil gönderebilirim?

Dogrudan gönderemezsiniz. Binary dosyalar pek çok standart olmayan karakterler (kontrol karakterleri) içerirler. Böyle dosyalari göndermenin yolu önce standart ASCII karakterleri kullanarak bir KODLAMA yapmaktir. Kodlama sonunda binary dosya sadece ascii karakterlerden olusan, satir uzunlugu 64 karakter olan bir forma dönüsür. Artik bu dosyayi e-posta ile gönderebilirsiniz. Maili alan kisi bu kodlamanin tersini yaparak ascii dosyayi orijinal BINARY hale getirmelidir. Bu Binary-Ascii dönüsümünü yapan kodlama sistemine ENCODE ya da UUENCODE (Unix-to-Unix EnCode) denir. Ascii-Binary dönüsümünü yapan kodlama sistemine ise DECODE ya da UUDECODE adi verilir. UUENCODE/DECODE yapan programlar bütün sistemler icin mevcuttur. Ayrica a2.2/b2a, uue/uud, xxencode/xxdecode gibi programlar vardir.

ftp://ftp.metu.edu.tr/pub/mirrors/simtel/msdos/decode altinda DOS için bir sürü encode/decode utility var. Ayni sekilde, ftp://ftp.metu.edu.tr/pub/mirrors/simtel/win3/encode altinda da windows için bazi programlar var. ftp://ftp.bilkent.edu.tr/pub/Utils/ de uue/xxencode vs bulunabilir.

Unix için birr örnek kullanim vermek gerekirse; css isimli bir dosyayi uuencode ile kodlayip akgul@bilkent.edu.tr 'ye gönderelim. Bu durumda sirayla asagidaki islemleri yapariz :
bulletcompress css
bulletuuencode css.Z css.Z > css.uue
bulletmail -s "INET-TR css, compressed " akgul@bilkent.edu.tr < css.uue

e-postayi alan kisi ise, mail programi içerisinden gelen maili bir dosyada saklar (save eder). Bu dosya orh.uue olsun. Daha sonra,
bulletuudecode orh.uue compress -d css.Z
ile islem tamamlanir. [Sayet elinizde gzip ve uue/uud programlari var ise, ayni isleri: `gzip css', `uue css.gz', mail ... , `uud orh.uue', ve `gzip -d css.gz' komutlariyla yapabilirsiniz. gzip daha çok sikistirir, ve uue/uud daha yetenekli programlardir.]

VM/CMS sisteminde uuencode/decode donusumleri ARCUTIL programi ile yapilabilir.

Machintosh sistemleri icin benzer binary-ascii donusumu yapan sistem BinHex'tir. Son yillarda gelistirilen yeni bir internet mail standarti MIME (Multipurpose Internet Mail Extentions) mail programlarinda gittikçe daha fazla kullanilmaya baslanmistir. e-posta sistemlerinde genel gidis, mümkün oldugu kadar farkli yapidaki bilgileri (ses, resim, video, metin) e-posta ile göndermek ve bu tip verileri anlayan ve cözümleyen e-posta sistemleri/programlari gelistirmek seklinde olmaktadir. Ayrica, gönderilen postalari sifreleme/desifreleme sistemleri de artan oranlarda ilgi konusu olmaktadir. Netscape 2.0 sonrasi sürümlerde bulunan e-posta servisi buna en güzel örnektir.

Binary dosyalarin e-posta ile gönderilme yöntemlerinden bir tanesi de, ilgili dosyayi e-posta'nin sonuna "attachment" olarak eklemektir. Mail programlari, ascii ya da binary dosyalarin gönderilen postaya attach edilmesini artan oranlarda desteklemektedir. Böylece, postayi alan kisi, otomatik olarak, "attachment" olarak gelen dosyayi (eklenmis dosya) da yerel diskine saklayabilmektedir.

 

10. Internet üzerinden bir BITNET adresine e-posta gönderemiyorum. Ne yapmaliyim?

Hemen panik olmayin. Bitnet maillerini "user%node.bitnet@bitnet-gateway" seklinde yönlendirerek gönderebilirsiniz. bitnet-gateway, Türkiye için vm.ege.edu.tr 'dir. Örnek vermek gerekirse, ucgokcol@tritu adresili bir bitnet/earn kullanicisina mail göndermek için; ucgokcol%TRITU.BITNET@vm.ege.edu.tr seklinde yönlendirilmis bir adres kullanabiliriz. Yukaridaki gösterimde, bitnet mailini Ege Üniv. deki bitnet-internet gateway'e yönlendirdik. Ancak, normalde bulundugunuz sistemin user@falan.bitnet seklindeki mailleri otomatik olarak bir bitnet-internet gateway'e yönlendiriyor olmasi da gerekir.

 

11. Internet uzerinden bir UUCP adresine mail gönderemiyorum. Ne yapmaliyim?

user%host.UUCP@uunet.uu.net ya da user%domain@uunet.uu.net seklinde göndermeyi deneyin.

 

12. Gönderdigim e-posta yerine ulasmadan bana geri döndü. Problem ne olabilir?

Öncelikle adresi kontrol edip mail göndermeye calistiginiz yerin sistem sorumlusuna sormalisiniz. Asagidaki bilgiler size bir miktar yol gosterecektir.

  1.  
    e-posta gönderdiginiz kisinin adresini yanlis yazmissinizdir ya da o kisinin kullanici numarasi iptal edilmistir. Geri dönen e-postanin basinda 'No such local user', 'user unknown' gibi satirlar görürsünüz. Bu durumda, önce adresi kontrol edin. Eger dogruysa demek ki e-posta gönderdiginiz kisinin kullanici numarasi kapanmistir. Kullanici numarasini dogru ama @ isaretinden sonra gelen kismi yanlis yazmissaniz alacaginiz hata mesaji 'host unknown' ya da benzeri bir sey olacaktir. Gene adresi iyi bir kontrol edin. Gerçekten yanlis yazmis olabilirsiniz. Eger bu kisim da dogruysa 2) maddesine geçin..
  2. Kullandiginiz DNS servisindeki bir hata yüzünden gönderdiginiz adres cözümlenememisse, 'host unknown' mesaji ile mailiniz geri dönebilir. Bu, muhtemelen geçici bir hatadir. Gelen mailin basinda bu durumda ilgili uyariyi ('host unkonown') görürsünüz. Bir müddet sonra yeniden gönderin. Uzun süre bu hata devam ediyorsa sorumlu kisileri arayip problemi iletin ya da eger yapabiliyorsaniz baska bir Name server tanimlayin (SLIP/PPP türü kisisel baglantilarda bu kolay).
  3. SMTP servisi kötü performansli hatlar yüzünden maili gönderememektedir ve size durumu açiklayan bir mail göndermistir. Gelen mailin basinda genellikle, mailin gönderilemedigi ama önümüzdeki zamanlarda tekrar gönderilmeye çalisilacagi yazilidir.

13. e-posta ne kadar güvenli?

Ne yazik ki, e-posta için tam güvenli diyemeyiz. e-posta bir yere ulasirken pek cok domain'den geçebilir ve buralarda bazi potansiyel 'suç islemeyi seven kisiler' mailleri durdurup içerigine bakabilir. Binlerce ag arasinda böyle kisiler her zaman vardir. Bu yüzden, gizli bilgiler içeren mailleri (kredi karti numaralari, sifre vb) e-posta ile göndermeyin.

Ikinci olarak, mailiniz herhangi bir sebeple yerine ulasamamissa NORMAL OLARAK size geri dönmesi gerekir. Normal olarak dönmesi gereken dagitilmayan mailler NORMAL OLMAYARAK bazen cyberspace'in karanliklarina gömülebilir.

Ayrica, size gelen maillerin 'From:' kisminda gördügünüz adres ve isim aslinda o maili gönderen kisiye ait olmayabilir. Onunla uzaktan yakindan ilgisi bile bulunmayabilir. Bazi mailer programlari bu çesit e-posta basliklarini mail gönderen kisinin kolayca degistirmesine olanak tanimaktadir.

Internet'teki güvenlik problemleri, ticari kullaniminin artmaya basladigi 1995'lerden sonra ciddi olarak ele alinmaktadir. Bununla paralel olarak, yakin gelecekte, daha güvenli e-mail servislerinin olabilecegini umabiliriz.

 

14. e-posta gönderirken dikkat edilecek noktalar var mi?

e-posta, internet servisleri arasinda en yaygin kullanilanidir. Kullanimda bazi noktalara dikkat etmek gerekir: (Bu bölümün yaziminda, e-mail netiquette'den yararlanilmistir.)

Adresler ve Isimler :
bulletEger kullandiginiz mail programi izin veriyorsa, kendi isminizin e-posta mesajinizin basinda çikmasini temin edin.
bulletGerçek isim ve gerçek e-posta adresi kullanin.
bullete-posta göndereceginiz kisinin adini da, eger kullandiginiz mail programinda böyle bir seçenek varsa, mutlaka yazin. Söz gelimi,
gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr yerine gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr (Orhan Gokcol)

seklinde bir bilginin e-postanin basinda çikmasi daha tercih edilir. Böylece, eger kullanici adini yanlis yazmissaniz, e-postanizin gittigi yerdeki postmaster, gerçek kullanici adindan, e-postanin kime gönderildigini anlayabilir.
Konu (Subject) kullanimi:
bulletÖncelikle gönderilen maillerin Subject (Konu) kismini bos birakmayip doldurmak cok faydalidir. Özellikle listelere gönderilen maillerde buna dikkat etmek gerekir. 'Subject:' alanina yazacaklariniz, mailinizin içerigine uygun anahtar kelimeler ve kisa bir tanim olabilir.
bullete-posta'nizin ne hakkinda oldugunu belirten "konu" satirina mail ile alakasiz seyler yazmayin.
bulletSize gelen postalara yanit verirken, eger gelen içerik disinda seyler içeren bir cevap yazacaksaniz (özellikle listelerden gelen e-postalarda bu çok önemli) cevap verdiginiz mailin konu adinda da gerekli eklemeler ya da düzeltmeler yapmayi unutmayin.
Mesajin Uzunlugu, Içerigi ve Formati :
bulletMesajinizi, karsilikli yazismanin içerigine uygun uzunlukta tutun. Gerekmedikçe, uzun e-postalar hazirlamayin. Konusmadan farkli olarak, e-posta haberlesmelerinde yazi kullanildigi için, özellikle listelere gönderilen iletilerde, içerigi çok kolay kaçirabilirsiniz. Bu da e-postanizin okunmasini zorlastirir.
bullete-postanizin içerigini, "Subject" (konu) alanina yazdiklariniz kapsaminda tutun. Ayni e-postada baska bir konudan da bahsedecekseniz, bunu ikinci bir e-posta ile ayrica verin.
bullete-postalarinizda, sadece büyük harf kullanmayin. Türkçe harfler yerine geçmek üzere, ç,ü,ö,g,i gibi harfler yerine cümle ortalarinda C,U,O,G,I vb kullanmayin. Bu tip yaklasimlar sadece okumayi zorlastirmaktadir. Böyle e-postalarin sonuna kadar ayni dikkatte okunamadiklarindan da emin olun.Elektronik mesajlarda BÜYÜK HARF kullanimi ve sakincalari ile ilgili daha fazla bilgi, http://www2.itu.edu.tr/~gokcol/kitap adresinden alinabilir.
bullete-postalarinizda mutlaka düzgün cümleler kurun. Sözcükleri tam yazin. Aksi halde, gönderdiginiz e-posta kafa karistirmaktan öteye gitmeyecek ve anlasilmayacaktir. e-posta iletisiminin hizli olmasi, yazarken çala-kalem ve dikkatsiz olmamizi gerektirmez.
bulletÖzellikle listelere, tartisma gruplarina o anki kizginliginizla oturup alel-acele yanitlar göndermeyin (flame mails). Bu tip e-postalar, çogunlukla, gönderildikten hemen sonra çok ters tepkilere yol açar ve genellikle gönderen de, "keske göndermeseydim" der.
bulletMail programiniz bazi formatlama seçenekleri sunabilir (yaziyi italik, koyu renk, renkli yapma, e-posta içinde animasyonlar, resimler, ses vb kullanma gibi). Ancak, gelecekte bu degisecekse de, günümüzde kullanilan e-posta programlarinin büyük bir çogunlugu sadece düz yaziyi anlayabilmektedir. e-posta gönderdiginiz kisinin kullandigi mail programinin bu tip formatlari desteklediginden emin olmadan bu tip özel formatli mesajlar göndermeyin.
bullete-postalarinizda kredi kartinizin numarasi gibi bazi özel bilgileri yazarken dikkatli olun. Unutmayin ki, e-posta hala çok güvenli degil. Birisi, e-postanizin içine bakabilir ve bazilari için geçerli kredi karti numaralari, bankadaki para gibidir. Kötü sürprizlerle karsilasabilirsiniz.
Yanitlar :
bulletSize gelen mesajlara yanit yazarken, orijinal mesajdan gerektigi kadarini da cevabiniza ekleyin. e-posta gönderen kisi, yazdigi birçok mesaj arasinda içerigi kolayca hatirlayamiyor olabilir. Özellikle yanitlarinizi gelen mesajin ilgili yerlerinin hemen altina yazarsaniz içerigi de tutturmus olursunuz. Günümüzde kullanilan hemen hemen tüm e-posta programlari, cevaplarda orijinal mesajin da e-postanin sonuna otomatik olarak getirilmesine olanak tanirlar.
bullete-postaniza, orijinal mesajdan MÜMKÜN OLDU?UNCA AZ VE GEREKTI?I KADAR ekleme yapin. Unutmayin ki, ayni mesaja yanit veren tüm kisiler orijinal mesaji silmeden oldugu gibi kendi e-postalarina eklerlerse, 5-6 tekrar sonra durum oldukça can sikici olmaya baslar. Hiç kimse, 100 satirlik bir orijinal mesaji e-postasina ekleyip sonuna da 2 kelimelik, "Ayni fikirdeyim" seklinde bir mesaji görmek istemez. Bu konuda çok dikkatli olmak lazim.
bulletMesajinizi nereye gönderdiginize dikkat edin. Ayni listeye üye bir arkasasinizin mailini alinca ona "özel" yazdiginiz bir mesaji çok kolayca "yanlislikla" dogrudan listeye gönderebilirsiniz. Listelere gönderilen "özel mesajlar" liste üyelerince (hakli olarak) pek hos karsilanmaz.
Imza Kullanimi :
bulletHer zaman , "imza" kullanmaya özen gösterin. Imza dosyalarinizda, Isminiz ve e-posta adresiniz disinda size ulasmak için diger alternatif yollari (web sayfasi adresi, telefon fax gibi) da verebilirsiniz. Bazi durumlarda, e-postalar "gateway" ler arasindan geçerken mailinizin basligindaki size ait bilgiler eklenmeyebilir ve maili alan kisinin, maili gönderen kisi hakkindaki tek bilgisi mail sonunda kullandiginiz imza bilgileri ile olabilir.
bulletImzalarinizi "mümkün oldugunca kisa" tutun. 4 ila 7 satir arasi normal uzunluk kabul edilir. Çok uzun imzalar, özellikle liste ve haber gruplarina gönderilen mesajlarda, çok tepki çeker.
bulletImza alanlarinda, kisisel bilgiler yaninda bazi "fazladan" satirlar da kullanilabilir. Buralara, genellikle, atasözleri, özlü ibareler, sarki nakarati, bir siirden alinti, degisik konularda mesajlar vb yazilir. Öncelikle bunlar çok uzun olmamali. 5,000 kelimelik bir metni kimse bir e-postanin arkasinda imza olarak görmek istemez. Bunun yaninda, mailinizi okuyanlar için "tahrik edici" olabilecek mesajlar, yasadiginiz yere has ve baska yerlerde hiçbir anlami olmayan bazi ibareler vb gibi mesajlari imzalarinizda kullanmamaya özen gösterin.
bulletMail programiniz destekliyorsa, birden fazla imza dosyasi olusturup, degisken bir sekilde farkli ortamlar için farkli imzalarin kullanilmasi bazi sorunlarinizi çözebilir.
Genel : Elektronik posta, diger insanlarla haberlesme ve bilgi alma amaciyla kullanilir.Bu yüzden, insanlarla olan diger iliskilerde oldugu gibi, e-posta ile iletisimde de bazi noktalari akilda tutmakta fayda var.
bulletBirisine, ya da bir gruba/listeye bir konu hakkinda soru sordugunuzda "lütfen" demeyi unutmayin. Sizin için birisi yanit yazmis, sorununuzla ilgilenip çareler üretmeye çalismissa, bir mail ile ilgili kisiye "tesekkür ederim" demeniz herhalde sizi yaralamaz. Günlük yasamlarinda son derece nazik olan pek çok insan, elektronik haberlesme ortamlarinda bambaska oluveriyorlar. Oysa, ortamlar farkli da olsa, hem gerçek hayatta hem de elektronik haberlesme yaparken iliskide bulunduklarimiz "insan".
bulletSorulariniza hemen cevap beklemeyin. Mailinizi gönderdikten 10 dak. sonra bir yanit alamayip "kimsenin sizi önemsemedigini" düsünmeyin. Insanlara biraz zaman taniyin.
bulletEger mail ile bir soru soruyorsaniz, çok açik ve sade bir biçimde sorununuzu tanitin. Gerekli tüm bilgileri verin. Söz gelimi, "Netscape programim çalismiyor, neden?" seklinde bir sorunun anlamsizligini bir düsünün.
bulletElektronik posta, insanlarla iletisim amacini tasir. Bir mail yazdiginizda göndermeden önce bir kere okuyun ve kendi kendinize "ben bu maili alsaydim ne yapardim, reaksiyonum ne olurdu?" diye sorun. Unutmayin ki, yazdiginiz bir cümle öyle kalmak zorunda degil. Göndermeden önce degistirebilir, anlamini daha iyi pekistirebilirsiniz. Yazili anlatimim sözlü anlatima karsi bu üstünlügünü kullanin.
Diger :
bulletHayatinizda hiç görmediginiz kisilere mail yazarken kullanilan hitaplarda anlatimda vb dikkatli olmak lazim. Bu da bir e-posta ahlakidir.
bullete-postanizi her gün kontrol edin ve postalarinizi, limitinizi asacak kadar sistemde tutmayin
bulletGereksiz mesajlari okuyunca silin, çünkü e-posta kutusunda durmasi, sisteme gereksiz disk alani harcatacaktir.
bullete-posta kutunuzda duran mesajlari, minimum sayida tutun.
bulletIleride basvurmak için saklayacaginiz mesajlari, kendi disk bölgenize, ya da sistem disina (kendi PC'nize vb) aktarin.
bulletHiç bir zaman e-postanizin, sadece siz ve gönderdiginiz kisi tarafindan okuyabilecegini zannetmeyin, telefonda söyleyemeyeceginiz seyleri, e-posta ile de göndermeyin.
bulletBaskalarinin eline geçince, sizi zor durumda birakabilecek bilgileri e-posta ile göndermeyin, (ya da, aksam haberlerinde yer almayi goze alin :) .
bullete-postanizi uzun sure okuyamacaginiz durumlarda, üye oldugunuz listelerden kaydinizi sildirin, çünkü bunlarin çogu çok sayida mesajlarla posta kutunuzu dolduracaktir.
bulletBaskalarini rahatsiz edecek, tehdit, küfür, esek sakasi isleri icin de e-postayi kullanmayin.
bulletIcerigini anlamadiginiz, nerden geldigi belli olamayan mesajlari, acilen silin.
bulletDisk alanindaki dosyalari bilmek ve bunlarla ilgilenmek te kullanicinin sorumlulugundadir.
bulletDosyalari, özellikle baska yerlerden getirdiginiz dosyalari, virus taramasindan geçirmeden çalistirmayin.

15. Sadece e-mail erisimim var. Ne ölçüde Internet servislerinden yararlanabilirim?

Pek çok Internet servisinin e-posta erisimi vardir. Bazilari biraz zahmetli olsalar da bu servisler e-posta ile kullanilabilir ve özellikle FTP çok esnek ve kolay bir kullanima sahiptir.
bulletFTP : Bilkent Mail Server üzerinden e-posta ile FTP yapmak mümkün. bilserv@bilkent.edu.tr 'ye e-posta ile HELP komutunu gönderirseniz, Mail Server'in kullanimini anlatan bir dosya adresinize gönderilecektir. Kisa bir tanitim icin, CSS'nin FTP kismina bakiniz.
bulletGopher : gopher@bilkent.edu.tr 'ye mail ile HELP komutunu gönderin. Kullanimla ilgili ayrintilar adresinize gönderilecektir.
bulletWWW : webmail@curia.ucc.ie adresine e-posta ile HELP komutunu gönderin. Kullanimla ilgili ayrintilar adresinize gönderilecektir. Özetlemek gerekirse, e-posta icinden, GO URL seklinde komut isletebiliyorsunuz. (GO http://www.bilkent.edu.tr/ftp/INFO/Turkce/Internet/inet2.txt gibi)
bulletFinger : jfesler@netcom.com adresine Subject: #finger user@site ile bir e-posta gönderin. Mail Subject'i içinde finger komutunu veriyorsunuz. (Örnek : Subject : #finger gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr )
bulletWhois : mailserv@internic.net adresine Subject: Aranan isim seklinde (Aranan isim yerine, aradiginiz kisinin ismini yaziyorsunuz) bir e-posta gönderin. Burada, isim gene Mail Subject'inde veriliyor.

16. Diger servisler üzerinden e-posta kullanimi

Salt e-posta programlari kullanarak gönderme yaninda e-posta, degisik internet servislerinin bir parçasi olarak bunlarin içine yerlestirilebilmektedir. Web ve Gopher içinden e-posta ve news programlari içinden e-posta kullanimlari buna en guzel örneklerdir. Web içinde, e-posta adreslerine linkler konulabilmektedir. Özellikle, bir kisiye ait "Web Sayfasi" ni ziyaret ettiginizde oradan ayrilmadan ve ayri bir mail programi kullanmadan ona bir e-posta mesaji birakabilirsiniz. Ya da, Web üzerinden eristiginiz bilgileri o ortamdan çikmadan baska bir kullaniciya e-posta ile gönderebilirsiniz. Ayrica, usenet haberlerinin okunmasini saglayan "news reader" programlari da okunan bir habere cevap yazilmasini saglayacak kendi içinde (built-in) e-posta gönderme sistemine sahiptir.

 

17. POP3 nedir? Ne gibi avantajlar saglar?

Pek çok e-posta sistemlerinde SMTP yaninda ikinci bir servis daha vardir : POP (Post Office Protocol). POP servisinin islevini ikiye ayirarak anlatmak daha uygun:
bulletStandart SMTP, size bir mail gönderildiginde bu maili, gidecegi yere ulasana dek yönlendirerek iletir (routing). Eger mailin son varis noktasina ulasilamiyorsa (baglanti kopuklugu) SMTP daha sonraki bir zamanda (1 saat sonra vb) ayni maili tekrar göndermeye çalisir. Eger uzunca bir süre sonra mail hala gönderilememisse size bir hata maili ile birlikte mailinizi geri gönderir. Bunun önune geçmek icin kullanilan sisteme POP (ya da su anki haliyle POP3) adi verilir. POP3 servisi bir posta kutusu vazifesi görür ve gelen maillerin gidecegi yere aktarilmasi yerine bu kutuda tutulmasina olanak tanir. Daha sonra, kullanici bu POP servisine baglanip kendi maillerini kendi sistemine aktarir.
bulletIkinci kullanim, mantik olarak yukaridaki ile ayni olmasina ragmen islevsel olarak farklidir. Bu internet- kisisel baglantilarinda karsimiza çikar. Evden, isyerinden yapilan SLIP/PPP türü baglantilarda size gelen mailleri almak ve okumak için POP3'ü destekleyen e-posta programlarinin (Eudora, Netscape mail gibi,) kullanilmasi çok büyük avantajlar saglar. Bu sekilde, makinanizi açmadan posta kutunuzdaki tum mailleri kisa surede alir; sonra baglantiyi kapatir ve maillerinizi okursunuz (off reader). Isterseniz cevaplar yazar, daha sonra tekrar slip/ppp baglanarak maillerinizi SMTP servisiniz uzerinden gönderebilirsiniz. Böyle bir kullanim size çok büyük zaman kazandirir.

18. e-posta içinde Türkçe karakter kullanimi....

Türkçe'de, her dilde olmayan bazi özel karakterler var (noktali C, noktali O vb harfleri gibi). Türkçe karakterleri mail yazismalarinizda kullanirken bunu okuyacak kisilerin klavyelerinin ve sistemlerinin bu karakterleri anlamayabilecegini göz önüne almalisiniz. Hatta bu özel karakterler karsi sistemde kontrol karakteri olarak algilanabilmekte ve bu da zaman zaman kotu sonuçlar dogurabilmektedir. Bu yüzden e-posta yazismalarinda standart ingilizce klavyedeki harflerin kullanilmasi hala çogu durumda bir zorunluluktur.

Türkçe karakterlerle dolu mail, bilgisayar sistemi "Türkçe" desteklemeyen birisinin çivi yazisi gibi olacak ve okunamayacaktir. Bu yüzden, özellikle listelere, tartisma öbeklerine ve yurt disindaki adreslere gönderilen maillerde Türkçe karakterler kullanmaktan kaçinmalisiniz. Bunun Türkçe'yi sevmekle/sevmemekle bir ilgisi yok. Bir unicode sistemi tam standartlasip oturmadan ve sistemlerde yayginca desteklenmeden bunu yapmak yarardan cok zarar verebiliyor. Ancak, maili gönderdiginiz kisinin e-posta programinin ve bilgisayar sisteminin gönderdiginiz iletideki türkçe karakterleri görüntüleyebileceginden %100 eminseniz, kullanmanizda bir sakinca yok.

 

19. e-posta ile gelen iletilerden sistemime virüs bulasir mi?

Bu soruya günümüzde kolayca "hayir" demek ne yazik ki tam mümkün degil. e-posta programlari ve protokoller çok gelisti.Ama gene de, e-mail ile virüs bulasmasinin çok çok zor oldugunu söyleyebiliriz. Öncelikle,
bulletSadece düz yazi içeren bir e-postayi okumakla sisteminize virüs filan bulasmaz.
bulletEger aldiginiz e-posta ile birlikte bir "attachment (eklenmis dosya)" varsa (eklenmis dosya, herhangi bir çalistirilabilir (executible) dosya olabilir), mailinizi okuyup gelen dosyayi diskinize saklamakla "o dosya virüslü dahi olsa" yine virüs bulasmaz. Tabii, eklenmis dosyayi çalistirirsaniz ve o dosya da virüslü ise, sisteminize virüs bulasabilir. Bu tamamen sizin sorumlulugunuz.
bulletYillar içinde mail programlari bazi özel tekniklerle, mail içine "dogrudan çalistirilabilir kod" ekleme olanagi vermektedir. Daha çok yeni olan bu kullanim, tüm potansiyel virüs saldirilarina açiktir. Dolayisiyla, size gelen bir maili okumadan önce, "konusuna" ve "kimden gönderildigine" ayrica "uzunluguna" bakip ona göre bir karar verebilirsiniz. Kullandiginiz mail programi, maili okumak için açtiginiz anda aslinda bir program olan ilgili kod çalismaya baslayabilir.

20. Yazismalarda sikça enteresan karakterler görüyorum. :-), :-(, (-* gibi. Bunlar ne anlama gelir?

Iste bir baska klasik daha!!! Bu ve benzeri onlarca sembol, Internetçe'nin temel sözcükleri. [Meraklisina, Internetçe diye bir dil yok. Bu sözcügü ben uydurdum :-) ].

Çogu durumda duygulari sözlerle ifade etmek zordur. Kizginlik, sevinç, üzüntü, saskinlik, vb gibi durumlar içinde oldugumuzda bunu, genellikle, yüz ifadelerimizle (vücut dili, mimik) ifade ederiz. Peki ya ayni duygulari bizi görmeyen dünyanin öbur ucundaki birisine nasil gösterecegiz? Ne yapalim ki çok sevindigimizi/üzüldügümüzü anlatabilelim?

Bir resim/grafik bir sözcüge bedel derler ya, ne kadar da dogru!!! Yillar içinde, standart ascii karakterler kullanarak (Ascii Art, harflerle yapilan sanat) böyle durumlari anlatan kisaltmalar türetilmistir. Grafik ortamlarin bilgisayar dünyasina uzak/yabanci oldugu zamanlarin (1980'ler) ürünü bu kisaltmalar gerçekten Internet dünyasinda çok tutmustur. Bu kisaltmalar onbinlerce kisi tarafindan kullanilir ve siz de bunlari gördügünüzde sakin sasirmayin. Bu kisaltmalar, çogunlukla, dogrudan duygulari ifade etmektedirler, (hem de basarili bir sekilde). Elektronik postalarinizda, ag sohbetlerinizde (talk, irc gibi ortamlarda) bunlari kullanin. Çok faydali olduklarini göreceksiniz.

Neyse, sözü burada keselim ve bu ilginç sembollerin kisa bir listesini verelim:

 
:-) veya :) 
gülmek/gülümsemek 
:-} 
siritmak (biraz alayli -grin) 
:-))))) 
kahkahayla gülmek 
*-) 
öpmek 
:-( veya :( 
üzüntülü olmak 
:'-( aglamak
:-((((( 
çok üzülmek 
:-o sürpriz!! (sasirmak)
;-) 
göz kirpmak 
:-D siritarak gülmek
8-) 
gözlerini açmak (meraktan/saskinliktan) 
:-X ser veririm, sir vermem Tablodaki ilk isareti, yani :-) saat ibreleri yönünde 90 derece çevirin; ne gördünüz? Burada, : gözleri, - burnu, ) ise dudaklari göstermektedir. Diger isaretleri de saat ibreleri (bazen de tersi) yönünde 90 derece çevirin; anlamlara uygun yüz ifadeleri ile karsilasacaksiniz. Eger daha baska sembol var mi diyorsaniz, iste size daha uzun bir liste. Buraya "tik" layin, karsinizda olacak.

 

21. Istemedigim kisilerden gelen e-posta iletilerini filtreleyebilir miyim?

Evet, bunu yapabilirsiniz. Bazi e-posta programlari (Pegasus Mail, Eudora Pro, E-Mail Connect gibi) oldukça esnek filtreleme mekanizmalarina sahiptirler. Size gelen e-posta iletilerinin bas kismindaki (header) bazi bilgilerden (Subject, From, To, Cc bilgileri gibi) yola çikarak, filtreleme yapabilirsiniz. Filtreleme 2 asamalidir:
bulletFiltrelenecek mesajin taninmasi (genellikle header bilgilerinden yararlanilarak)
bulletBu mesaj ile ilgili ne gibi bir islem yapilacaginin verilmesi (bunlar genellikle; mesaji silmek, geri iade etmek, bir baskasina aynen iletmek, özel bir dizine kopyalamak vb. seklinde olabilmektedir)
Örnek olarak, eger belirli bir kisiden gelen e-posta iletilerini hiç okumak istemiyorsaniz, e-posta programinizda "From:" kismi ile ilgili o kisinin adini ve e-mail adresini verdiginiz bir kural (rule) tanimlarsiniz. Daha sonra da, bu kurala uyan tüm iletileri silmek istediginizi belirtirsiniz. Böylece, bu tip iletiler ile e-posta programiniz karsilastiginda, otomatik olarak onu silecektir. Asagida, Pegasus Mail'in filtreleme sistemi görülmektedir. (Pegasus Mail, http://www.windows95.com/apps/ 'den "Mail Utilities seçilerek alinabilir). Burada, gokcol@sariyer.cc.itu.edu.tr 'den gelen iletileri okumadan silmek istedigimizi belirtiyoruz.

 

22. "Return Receipt" ve "Acknowledgement" nedir?

Bazi e-posta sistemleri, birine gönderdiginiz bir mesaj yerine ulastiginda, size kisa bir "gönderildi" mesaji yollayabilir. Böylece siz de, mesajinizin yerine ulasip ulasmadigini anlamis olursunuz. Eger kullandiginiz e-posta programinin böyle bir yetenegi varsa, ilgili seçenegi degistirerek, gönderdiginiz mailler için "return receipt" (ya da acknowledgement) -alindi/gönderildi- mesajinin size iletilmesini saglayabilirsiniz.

 

23. Dünya Üzerinde Bedava e-posta servisi veren siteler

Basta söylendigi gibi, e-posta kullanmak için (daha dogrusu size e-posta gönderilebilmesi için) bir e-posta adresinizin olmasi lazim. Internet servis saglayicilarinin hepsi de, servis verdikleri kisilere e-posta servisi veriyorlar. Ancak, eger isterseniz, kendinize bedava yeni e-posta adresleri alabilirsiniz!! Bir ömür boyu size BEDAVA E-POSTA adresi vermeyi taahüt eden siteler ortaya çikmaya basladi. Özellikle bir ISS'den servis aliyorsaniz, sözlesmeniz bittiginde hesabiniz (e-posta hesabi da) iptal oluyor. Baska bir ISS ile çalismak istemeniz durumunda da ayni sey söz konusu. Bedava e-posta servisi veren siteler ise, bu sakincalari ortadan kaldirabilir. Ancak, bu sitelerin geçmisleri çok yeni ve 1996 sonlarina dogru ortaya çiktilar. Su an ömür boyu servis taahhüdü yapiyorlar ama hala insanin kafasinda bazi soru isaretleri kalabiliyor. Web erisimi olan herhangi bir bilgisayar ile e-postalarinizi okuyabiliyorsunuz. Bu siteler, reklam gelirleri ile para kazandiklarini söylüyorlar ve tam gizlilik garantisi veriyorlar (?). Özellikle ABD'de bu tip servislerin kullanim sikliklari artmakta. Su an sayilari az. Asagida bu servislerin kisa bir listesini bulacaksiniz. Ilgili web sitesine baglanildiginda gerekli açiklamalar ve yardim ekranlari geliyor. Hepsinde de, kendinize bir kullanici adi (username) ve sifre (password) seçiyorsunuz. (Genellikle) Web erisimi ile e-postalarinizi okuyabiliyorsunuz.
bulletNetAddress : http://www.netadress.com
bulletHotMail : http://www.hotmail.com
bulletGeoCities : http://www.geocities.com
bulletJuno :  http://www.juno.com/
bulletBigFoot :  http://www.bigfoot.com/
bulletStar Mail :  http://www.starmail.com/
bulletPeMail :  http://www.pemail.net/
bulletLajolashores :  http://www.lajollashores.com/
Prensip olarak, bulundugunuz yerden bir e-posta adresi almaniz en dogru olani. Yukarida bahsedilen servisleri kullanmada dikkatli olmaniz lazim. Buradan alinan bir e-posta adresine ait kisisel bilgilerin dogrulugu tamamen kisinin beyanina kaliyor. Çogunlukla da, zaten bir e-posta adresi olan kisiler 2. bir taneyi bu yolla (bazen 3. ve 4; hatta 5.ci) alip, gerçek olmayan isimlerle listelere, tartisma öbeklerine vb yazilar gönderebiliyorlar. Önümüzdeki aylarda, bu tip servislerin güvenligi ve adreslerin ne kadar gerçekçi oldugu oldukça tartisilacaga benzer.

 

24. Tanimadiginiz bir yerden hoslanmadiginiz içerikte bir e-posta aldiniz. Ne yapmalisiniz?

Bazen insan posta kutusunda ilgisiz, çogunlukla ticari reklam ya da degisik amaçli propaganda içerikli e-postalar bulabiliyor. Bu tip mailleri gönderen insanlar, listeleri, haber gruplarini vb tarayarak insanlarin e-posta adreslerini belirliyorlar ve sonrasinda da bu mailleri gönderiyorlar. Her ne kadar filtreleme mekanizmalari istenmeyen mailleri önleyebilse de böyle durumlarla karsilasmak son derece olasi. Bu ve benzeri içerikli mailler alirsaniz, eger gönderen kisinin adresi belli ise o maili geri postalayabilirsiniz. Ilgili kisinin üst domain'indeki yetkili adreslere (root, spam, postmaster gibi) kisa bir not gönderebilirsiniz.

Bu tip iletileri engellemek ve "spam" iletileri analiz etmek için gelistirilen bazi programlar da var. Ayrica, e-posta programinizin filtre seçenekleri de size birmiktar yardimci olabilir.

 

Webdersanesi